วัดพระนางจามเทวี ลพบุรี ศรัทธาที่พาเราไปพบสถาปัตยกรรมล้านนา พระธาตุเจดีย์ศรีลวปุรี และเรื่องราวของราชนารีผู้เชื่อมละโว้กับหริภุญชัย
LOPBURI, THAILAND
เรื่อง: THECRAFTVIEWS EDITORIAL
ภาพ: THECRAFTVIEWS
ตามคำเล่าลือ ไปหาวัดล้านนากลางลพบุรี
ช่วงกลางวันวันนั้น เราออกจากตัวเมืองลพบุรีด้วยรถยนต์ส่วนตัว ตามคำบอกเล่าที่ได้ยินมาว่า “ลพบุรีก็มีวัดล้านนา ไม่ต้องเดินทางขึ้นเหนือ” เราไม่ได้รู้เรื่องวัดมากนักก่อนออกเดินทาง รู้เพียงชื่อ วัดพระนางจามเทวี และความสงสัยว่า สถาปัตยกรรมล้านนาจะมาอยู่ท่ามกลางภูมิทัศน์ของเมืองละโว้ได้อย่างไร
เมื่อถนนค่อย ๆ พาเราออกห่างจากชุมชน ภาพตรงหน้าก็เริ่มเปลี่ยนไป วัดตั้งอยู่ท่ามกลางพื้นที่เปิดโล่งและทุ่งนา ภายใต้ท้องฟ้าสีฟ้าจัดของช่วงบ่าย อาคารสีขาว น้ำเงิน และทองปรากฏเด่นขึ้นมาท่ามกลางสีเขียวรอบตัวความรู้สึกแรกไม่ใช่เพียงว่า “วัดสวย” แต่คือความแปลกใจว่า เรากำลังยืนอยู่ในลพบุรีจริง ๆ หรือ
พระนางจามเทวี จากละโว้สู่หริภุญชัย
วัดพระนางจามเทวีตั้งอยู่ที่ตำบลบางขันหมาก อำเภอเมืองลพบุรี เป็นวัดร่วมสมัยที่สร้างขึ้นเพื่อเชิดชูและรำลึกถึงพระนางจามเทวี ไม่ใช่วัดโบราณที่สร้างมาตั้งแต่สมัยพระนาง ข้อมูลทะเบียนวัดที่เผยแพร่โดยฐานข้อมูลวัดซึ่งอ้างอิงสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติระบุว่า วัดได้รับการจดทะเบียนใน พ.ศ. 2561 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาใน พ.ศ. 2566
ชื่อของวัดพาเราย้อนกลับไปไกลกว่านั้นมาก ในตำนานจามเทวีวงศ์และเอกสารที่เกี่ยวข้อง พระนางจามเทวีถูกเล่าว่าเป็นราชนารีจาก ละโว้ หรือบริเวณลพบุรีในปัจจุบัน ก่อนจะได้รับการอัญเชิญขึ้นไปครองเมืองหริภุญชัย และมีพระเถระ ขุนนาง ตลอดจนช่างผู้เชี่ยวชาญศิลปวิทยาการแขนงต่าง ๆ เดินทางไปด้วย เป็นหนึ่งในเรื่องเล่าที่สะท้อนความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมระหว่างดินแดนภาคกลางกับหริภุญชัยในภาคเหนือ.
ฐานข้อมูลโบราณคดีของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรยังกล่าวถึงความเชื่อมโยงระหว่างศิลปกรรมละโว้กับหริภุญชัย และตำนานการอัญเชิญพระนางจามเทวีจากเมืองละโว้ไปยังหริภุญชัยด้วย เมื่อรู้เรื่องนี้ สถาปัตยกรรมล้านนาที่ปรากฏอยู่ตรงหน้าเราจึงเริ่มมีความหมายมากกว่า “รูปแบบที่สวยงาม” มันเหมือนกำลังพาเรื่องราวของสองเมืองกลับมาเชื่อมกันอีกครั้ง
ไม่ต้องขึ้นเหนือ ก็สัมผัสภาษาของงานช่างล้านนาได้ที่นี่
สิ่งที่สะดุดตาที่สุดคือ พระอุโบสถโทนสีน้ำเงิน ขาว และทอง หลังคาและองค์ประกอบตกแต่งพาให้นึกถึงวัดทางภาคเหนือ แต่ถูกนำมาตีความใหม่ในพื้นที่ของลพบุรี
ข้อมูลจาก 1672 TravelBuddy ระบุว่า งานพระอุโบสถมีช่างจากเชียงใหม่และลำพูนร่วมสร้าง ภายในประดิษฐานพระประธานจำลอง “หลวงพ่อเพชร” และตกแต่งด้วยงานลายรดน้ำปิดทอง รวมถึงมีภาพเขียนพระนางจามเทวี
สำหรับ CRAFTVIEWS เรื่องนี้น่าสนใจมาก เพราะสิ่งที่เราเห็นจึงไม่ได้เพียง “ดูเหมือนล้านนา” แต่มี มือของช่างจากพื้นที่ล้านนาเข้ามาอยู่ในกระบวนการสร้างจริง ถัดออกมา ไฮไลต์ที่แทบปรากฏในข้อมูลของทางจังหวัดลพบุรีด้วย และพื้นที่บริเวณองค์พระธาตุยังถูกใช้ประกอบกิจกรรมทางพระพุทธศาสนาและกิจกรรมสาธารณะของจังหวัด
เมื่อเดินเข้าไปภายในอาคาร บรรยากาศเปลี่ยนจากความสว่างของแดดกลางวันเป็นโลกของ น้ำเงินเข้มกับทองเสา ลายประดับ โคมไฟ เครื่องบูชา และพระพุทธรูปถูกจัดวางอยู่ในพื้นที่เดียวกัน ความรู้สึกที่เกิดขึ้นไม่ใช่เพียงความอลังการ แต่เป็นการเห็นว่า ศรัทธาสามารถผลักดันให้ผู้คนทุ่มเททั้งแรง เวลา และทักษะ เพื่อสร้างพื้นที่หนึ่งขึ้นมาอย่างละเอียดเพียงใด
วันที่เราไป บางส่วนของวัดยังอยู่ระหว่างการก่อสร้าง เห็นทั้งวัสดุ โครงสร้าง และงานที่ยังไม่เสร็จสมบูรณ์ แต่แทนที่จะทำให้ความงามลดลง มันกลับทำให้เราเห็นอีกด้านหนึ่งของวัด ว่า ศาสนสถานไม่ได้เกิดขึ้นพร้อมกันในวันเดียว แต่ค่อย ๆ เติบโตจากแรงศรัทธาของผู้คน
เมื่อศรัทธาพาศิลปะเดินทางกลับมาหาละโว้
เราเริ่มต้นการเดินทางด้วยคำถามง่าย ๆ ว่า “ทำไมถึงมีวัดล้านนาอยู่ที่ลพบุรี” แต่เมื่อเดินออกมา คำถามกลับเปลี่ยนไป บางทีสิ่งที่เราเห็นอาจไม่ใช่เพียงการนำ “สไตล์ล้านนา” มาสร้างไว้ในภาคกลาง หากมองผ่านเรื่องราวของพระนางจามเทวี มันกลับมีความหมายที่น่าสนใจกว่านั้น ในตำนาน พระนางเดินทาง จากละโว้ขึ้นไปยังหริภุญชัย พร้อมผู้คน ความรู้ ศาสนา และช่างฝีมือ
หลายศตวรรษต่อมา ที่วัดแห่งนี้ เรากลับเห็นช่างจากเชียงใหม่และลำพูนเดินทางมาสร้างงานสถาปัตยกรรมล้านนาบนแผ่นดินลพบุรี ถ้ามองด้วยสายตาของ CRAFTVIEWS นี่จึงคล้ายกับ การเดินทางกลับของวัฒนธรรม LAVO → HARIPHUNCHAI → LANNA → LOPBURI ไม่ใช่เส้นทางตรงตามแผนที่หรือเส้นเวลาทางประวัติศาสตร์ หากเป็นเส้นทางของ ความทรงจำ ศิลปะ และศรัทธาที่เดินทางข้ามพื้นที่และยุคสมัย
วันนั้นเรามาโดยแทบไม่รู้อะไรเกี่ยวกับวัด แต่กลับใช้เวลาอยู่ที่นี่นานกว่าที่คิด เราถ่ายภาพ เดินดูงานช่าง เข้าไปกราบพระ และเห็นพระสงฆ์ทำหน้าที่ของท่านท่ามกลางพื้นที่ที่ยังค่อย ๆ ถูกสร้างขึ้น สิ่งเหล่านี้ทำให้เรารู้สึกว่า ความงามของวัดไม่ได้เกิดจากสถาปัตยกรรมเพียงอย่างเดียว
แต่เกิดจาก คนที่เชื่อมากพอจะสร้างมันขึ้นมา ความศรัทธาอาจเป็นสิ่งที่มองไม่เห็น แต่เมื่อผ่านมือของช่าง ผ่านแรงของผู้คน และผ่านเวลาที่ยาวนานพอ สิ่งที่มองไม่เห็นนั้นก็สามารถกลายเป็นอาคาร เสา ลวดลาย พระเจดีย์ และพื้นที่ที่ทำให้คนแปลกหน้าคนหนึ่งยืนมองด้วยความรู้สึกเหมือนได้พบสิ่งที่ไม่คิดว่าจะพบ
สำหรับเรา นี่คืออีกความหมายหนึ่งของ CRAFT ความเชื่อที่ถูกแปรเปลี่ยนให้กลายเป็นสิ่งที่สัมผัสได้
CRAFTVIEWS NOTE
วัดพระนางจามเทวี ตั้งอยู่ที่ตำบลบางขันหมาก อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี ปัจจุบันสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดลพบุรียืนยันชื่อวัดและระบุพระราชสิริวชิรเวทีเป็นเจ้าอาวาส รวมถึงดำรงตำแหน่งเจ้าคณะจังหวัดลพบุรีฝ่ายธรรมยุต
วัดยังเป็นพื้นที่ทางศาสนาที่มีพระสงฆ์และพุทธศาสนิกชนเข้ามาปฏิบัติศาสนกิจ ควรแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงเบา และสอบถามก่อนถ่ายภาพหากมีพิธีกรรมเกิดขึ้นในพื้นที่
และถ้ามาในช่วงกลางวันแบบเรา อย่าลืมหมวกหรือน้ำดื่ม เพราะพื้นที่กลางแจ้งค่อนข้างเปิด แต่ข้อดีคือ เมื่อเจอวันที่ท้องฟ้าใส สีขาว น้ำเงิน และทองของวัดจะโดดเด่นขึ้นอย่างมาก